Na początku
był Chaos. Z niego wyłoniła się Gaja: Ziemia-Matka. Potem wyłonił się
Uranos Niebo i Pontos-Morze. Ze związku Gai i Uranosa
urodzili się Tytani i Cyklopi. Istnieje jeszcze mit że urodzili się też
Sturęki.Uranos przerażony wyglądem swych dzieci wtrącił ich do Tartaru.
Tartar- miejsce położone pod ziemią tak głęboko jak wysoko nad ziemią położone
jest niebo. Ze wszystkich dzieci Gai i Uranosa na wolności pozostał tylko
Kronos który za namową matki okaleczył Uranosa
i odebrał ojcu panowanie nad światem.
Zoną Kronosa była Rea - matka
Hestii /bogini ogniska domowego/ ,
Demetry / bogini roli i urodzaju/, Hery /opiekunka małżeństwa i młodych
matek/, Hadesa /boga świata podziemnego/ , Posejdona / władca mórz, rzek,
wysp, półwyspów i wszystkich bóstw i tworów morskich i rzecznych/ Zeusa /
boga nieba i pogody/.
ZEUS – syn Rei i Kronosa. Kronos połykał swoje dzieci zaraz po ich
narodzeniu. Rea chciała uratować Zeusa i ukryła go w grocie na wyspie Krecie.
Zeusa wykarmiła swym mlekiem koza Amaltea. Gdy Zeus dorósł, pokonał
Kronosa i Tytanów i razem
ze swą małżonką a równocześnie
siostrą, przejął panowanie nad światem.
Zeus zakochał się w córce króla Tyru – Europie , przybrał postać byka i
uprowadził Europę na Kretę.
Ze związku Zeusa i Europy urodził
się Minos , który został królem Krety. Żoną Minosa była Pazyfae. Urodziła
mu dziecko – potwora Minotaura
– pół byka, pół człowieka. W obawie by potwór nie szkodził mieszkańcom
Krety Minos kazał wybudować pałac
zwany labiryntem z którego Minotaur nie umiał się wydostać. Ateńczycy musieli corocznie składać Minotaurowi ofiary
z 7 dziewcząt i 7 chłopców na
żer. Od tego strasznego obowiązku uwolnił ich
dopiero Tezeusz – syn króla Aten, który
zgłosił się dobrowolnie zostać jednym z 7 ofiarowanych Minotaurowi chłopców.
Tezeuszowi pomogła córka Minosa – Ariadna /dała mu kłębek nici które umożliwiły
mu wyjście z labiryntu po zabiciu Minotaura.
Budowę labiryntu Minos zlecił Dedalowi. Dedal urodził się
w Atenach. Był człowiekiem
niezwykle mądrym, pierwszy zaczął rzeźbić
postacie w ruchu i z otwartymi oczami. Uważa się go za wynalazcę
siekiery, piły, poziomicy. Gdy jego uczeń
Talos wynalazł koło garncarskie – Dedal z zazdrości
zabił go i dlatego musiał uciekać z Aten. Udał się na Kretę a mądry
król Minos udzielił mu
schronienia z myślą o
wykorzystaniu jego umiejętności dla dobra mieszkańców Krety.
Minos zaprzyjażnił się z Dedalem i Dedal poznał wiele tajemnic Minosa. Gdy labirynt był
gotowy Dedal chciał wrócić do
Aten. Ale Minos nie miał zamiaru wypuścić tak doskonałego architekta i nie
zgodził się na opuszczenie przez Dedala wyspy. Dedal –człowiek naprawdę mądry
wynalazł sposób ucieczki. Chciał przede wszystkim uciec wraz ze swoim synem
Ikarem.
Dedal nazbierał ptasich piór,
skleił je woskiem i zrobił wielkie skrzydła dla siebie i syna.. Zanim
wyruszyli w drogę Dedal ostrzegł syna aby ten nie szybował zbyt wysoko bo
promienie słoneczne roztopią wosk i skrzydła się rozlecą, ani też
nie zbliżał się za bardzo do ziemi bo pióra nasiąkną wilgocią i będą
zbyt ciężkie by nimi poruszać. Ikar jednak nie posłuchał rad ojca
i zachwycony wspaniałą podróżą wzbijał się coraz wyżej i wyżej.
No i stało się to co przewidział Dedal- skrzydła rozpadły się a Ikar spadł
i się zabił. Dedal pochował syna a wyspę na którą spadł
Ikar nazwał Ikarią. Dedal udał się na wyspę Sycylię gdzie został
nadwornym budowniczym. Królowi Sycylii wykopał wielkie
sztuczne jezioro i na stromych skałach zbudował warowny zamek w którym
ukryto skarbiec króla. Po kilku latach Minos -–król Krety, zorganizował
zbrojną wyprawę na Sycylię z zamiarem odebrania tamtejszemu królowi
Dedala. Ale w czasie bitwy Minos zginął a Dedal dożył późnej starości
na Sycylii – tam też zmarł.
M I T O
E D Y P I E
Edyp był synem Lajosa
-władcy Teb i jego żony Jokasty. Lajos został kiedyś ostrzeżony przez wyrocznię że zginie z rąk własnego
syna który następnie ożeni się z jego żoną a własną matką. Gdy więc
urodził im syn rodzice przekłuli
mu pięty żelaznymi kolcami, związali i porzucili w górach. Dziecko zostało
znalezione przez pasterzy i zaniesione do Koryntu. /jedno z największych miast
greckich/. Tam oddano go na wychowanie królowej która nie miała własnych
dzieci. Jak większość Greków Edyp chciał poznać swoją przyszłość więc
udał się do wyroczni w Delfach / siedziba słynnej wyroczni Apollina- syna
Zeusa i Latony, uważanego za posiadającego władzę nad całym ludzkim
życiem. Jako bóg wróżb i
wyroczni odbierał cześć w Dlfach a jego kapłani utrzymywali się z
przekazywania ludziom jego
wyroczni/. W Delfach Edyp dowiedział się o istnieniu wyroczni mówiącej że
zabije ojca i ożeni się z własną matką.
Ponieważ króla
i królową Koryntu Edyp uważał
za swoich rodziców postanowił nie wracać do domu . Wybrał się więc w podróż
w celu znalezienia miejsca w którym mógłby założyć własny dom. W
Beocji na drodze którą wędrował
spotkał wóz otoczony przez
dworzan. Na wozie siedział jakiś dostojnik. Dworzanie zażądali aby
Edyp usunął się z drogi i zrobił miejsce dla ich pana. Edyp nie chciał
spełnić ich żądania i wywiązała się bójka – wszyscy dworzanie i ich
pan zginęli z rąk Edypa. Edyp udał się w dalszą drogę nie wiedząc ż e
właśnie zabił własnego ojca.. Gdy przybył do Teb
królem był już brat Lajosa- Kreon.
Mieszkańcy Teb byli w tym czasie prześladowani przez potwora zwanego
Sfinksem / Sfinks –potwór w
postaci uskrzydlonego lwa o piersiach kobiety/. Tebańczycy
ogłosili, ż ten kto zabije Sfinksa otrzyma rękę owdowiałej Jokasty.
Ale Sfinksa mógł zgładzić tylko ten kto odgadłby zadaną przez niego zagadkę.
Edyp zagadkę odgadł i uwolnił Teby od potwora
a w nagrodę pozwolono mu
ożenić się z Jokastą czyli
jego własną matką. Miał z nią 4
dzieci: Etoeklesa, Polinejkesa,
Antygonę i Ismenę. Ale bogowie postanowili zemścić się na Tebańczykach za
ten kazirodczy związek i zesłali na Teby zarazę. Edyp szukając przyczyny tej
zarazy poznał straszliwą prawdę. Jokasta popełniła samobójstwo a Edyp się
oślepił i udał na wędrówkę prowadzony przez córkę Antygonę.
Zmarł w gaju poświęconym Eumenidom w gminie Kolonos pod Atenami.
W
O J N A T R
O J A Ń S K A
Przyczyna wybuchu wojny:
Ostatni król Troi – Priam miał ok. 50 synów i kilkanaście córek. Najbardziej znani to: Hektor, Parys, Poliksena i Kassandra. Gdy miał się urodzić Parys – jego matka Hekaba miała sen, że urodziła płonącą pochodnię która swymi płomieniami objęła całą Troję. Ponieważ tłumaczono, że sen ten oznacza iż nowonarodzony syn sprowadzi na Troję nieszczęście oddano Parysa pasterzowi który miał porzucić go w górach. Pasterz jednak wychował Parysa razem ze swoimi dziećmi a gdy ten dorósł Priam i Hekaba przyjęli go do domu i ożenili.
Gdy trzy boginie: Hera, Atena i Afrodyta kłóciły się o to której z nich - jako najpiękniejszej – należy się jabłko rzucone przez boginię Eris / grecką boginię niezgody/ Zeus kazał im udać się do Parysa aby ten rozstrzygnął spór. Parys przyznał jabłko Afrodycie a ta w dowód wdzięczności obiecała mu najpiękniejszą kobietę i pomogła mu w uprowadzeniu Heleny – żony króla Sparty. Uprowadzenie Heleny stało się powodem wybuchu wojny trojańskiej która zakończyła się zburzeniem Troi. / koń trojański/
Był królem Itaki
– państw należącego do związku państw
greckich czyli
do Związku Peleponoskiego na czele którego stała Spart.. Po
uprowadzeniu żony króla Sparty – Heleny wybuchła wojna trojańska w której
udział wzięły państwa należące do Związku Peloponozkiego a więc i
Itaka. Wyruszając na wojnę
Odyseusz pozostawił na wyspie /Itaka była wyspą/ żonę
Penelopę i dopiero co
narodzonego syna Telemacha.
Odyseusz wyróżn iał się mądrością, odwagą, walecznością- to on był
autorem pomysłu zbudowania drewnianego konia w którym ukryli się żołnierze
i podstępem dostali się do Troi. Nic
więc dziwnego, że po śmierci Achilesa- /zginął ugodzony strzałą Parysa w
piętę – jedyne miejsce na ciele Achilesa które nie było odporne na ciosy./
to Odyseuszowi przyznano zbroję
bohatera.
Gdy skończyła się wojna Odyseusz chciał
jak najprędzej wrócić do
domu, do Itaki. Ale gdy był na morzu rozszalała się burza. Huragan połamał
maszty, poszarpał żagle .Gdy po naprawie statki ponownie wypłynęły
na morze, znów zerwał się gwałtowny wiatr i zaniósł statki do kraju
Lotofagów / lud mieszkający u wybrzeży Libii, słynący z gościnności/. Na
ziemiach tego ludu rosły czarodziejskie
lotosy – kto je zjadł zapominał o
powrocie do swego domu. Kilku towarzyszy Odyseusza trzeba było siłą sprowadzić na statek. Następnie statek Odyseusza dotarł do
ziemi znajdującej się we władaniu cyklopów – olbrzymów o jednym oku pośrodku
czoła. Najpotężniejszym z nich był Polifem, syn
Posejdona / brat Zeusa, władca mórz/. Odyseusz wraz z 12 towarzyszami
dostał się do jego niewoli. Polifem zjadł 4 towarzyszy
a Odyseuszowi powiedział że jego zje na końcu. Odyseusz użył podstępu-
udał że cieszy go to wyróżnienie i poczęstował Polifema
winem. Tak długo go częstował aż go upił a następnie wybił mu
jedyne oko. Odyseusz nie
zdradził wcześniej swojego imienia tylko przedstawił się jako Nikt.
Gdy pytano rozwścieczonego kto wybił mu oko – ten odpowiadał że Nikt.
Odyseuszowi udało się uciec a Polifema
uznano za oszalałego. Jednak dumny Odyseusz chciał aby wszyscy cuklopi
dowiedzieli się prawdy i gdy był już na statku zawołał do Polifema, że jeśli
jeszcze raz będą go pytać kto mu wybił oko to ma odpowiedzieć, że ten kto
zburzył Troję. Wtedy Polifen zwrócił się do swego ojca Posejdona o pomoc w
ukaraniu Odyseusza.
Odyseusz dotarł jednak do wyspy Eolia –wyspy będącej we władaniu władcy wiatrów Eola /
syna Posejdona/.
Eol polubił Odyseusza i chciał mu
pomóc w powrocie do domu. Zamknął w
worku wszystkie nieprzyjazne Odyseuszowi wiatry aby nie przeszkadzały jego
statkowi w dotarciu do Itaki a worek dał Odyseuszowi aby ten po przybyciu do
domu te wiatry wypuścił. Gdy Odyseusz spał ciekawi towarzysze otworzyli worek
. Wypuszczone wiatry wywołały straszliwą burzę i
zapędziły statek z powrotem na wyspę Eola –rozgniewany król odmówił
ponownego udzielenia pomocy. Nękany wiatrami statek dotarł do wyspy
zamieszkanej przez ludożerców. Po straszliwej walce Odyseuszowi udało się
uciec i dotarł do wyspy Ajaja na której
mieszkała słynna czarodziejka Kirke. Zamieniła ona wszystkich towarzyszy w świnie
a gdy Odyseusz zagroził jej mieczem przywróciła
im ludzką postać i gościnnie podejmowała ich przez cały rok. Kirke
zdradziła Odyseuszowi, ż jeśli chce wrócić do domu musi udać się do najsłynniejszego
wieszcza Tejrezjasza bo tylko on może wskazać mu drogę do Itaki.
Po wielu trudach Odyseusz dotarł do wróżbity
a po rozmowie z nim wrócił jeszcze
do Kirke, wieni która znów mu pomogła ostrzegając przed niebezpieczeństwem
jakie mu grozi gdy będzie przepływał obok wyspy Syren. Syreny czarującym śpiewem
zwabiały przepływających obok żeglarzy
i naprowadzały na muliste wybrzeże o które rozbijały się okręty.
Według przepowiedni Syreny miały żyć tak długo aż minie je człowiek który
nie ulegnie czarowi ich głosu. Odyseusz przepływając obok wyspy Syren kazał
swym towarzyszom pozaklejać uszy woskiem a siebie zaś kazał przywiązać do
masztu. Nimfy którym po raz pierwszy nie udało się zwyciężyć ludzi rzuciły
się do morza a bogowie zamienili je w skały
W drodze do Itaki Odyseusz musiał jeszcze przepłynąć przez wody
w których mieszkały dwa straszne potwory: Charybda i Scylla. Charybda
– córka Posejdona za swą drapieżność i żarłoczność została
zamieniona przez Zeusa w potwora i
wtrącona do morza. Wciągała w wiry przepływające statki
a że znajdowała się blisko Scylli – potwora morskiego
o 12 nogach i 6 głowach mieszkającego
w morskiej grocie – statkom groziło niebezpieczeństwo za strony obydwu
potworów. Charybda i Scylla miały swe siedziby w takiej od siebie odległości
że statki chcąc uniknąć spotkania z jedną musiały przepływać obok
drugiej.
Odyseuszowi udało się przepłynąć to niebezpieczne miejsce ale stracił
kilku towarzyszy. Z resztą załogi
dotarł do wyspy boga Słońca – Heliosa. Tam zmęczeni i wygłodniali zabili
kilka wołów, odpoczęli i ruszyli w drogę. Ale bóg Helios za karę że odważyli
się zabić woły z jego stada wywołał burzę w której zginęła cała załoga.
Ocalał tylko Odyseusz. Fale wyrzuciły go na wyspę
Ogigia. Była to wyspa bogini Kalypso która
przyjęła go bardzo gościnnie i przez
starała się zatrzymać Odyseusza na zawsze obiecując mu nieśmiertelność.
Kalypso trzymała Odyseusza 8 lat ale na rozkaz Zeusa musiała go uwolnić. Rozkaz Zeusa przywiózł
Hermes- posłaniec bogów który nie tylko
oznajmiał ich rozkazy ale i wypełniał wszelkie polecenia / odprowadzał dusze zmarłych do Hadesu,
zsyłał ludziom marzenia senne, godził skłóconych, opiekował się kupcami a
nawet złodziejami-oznaką jego władzy był kaduceusz-laska opleciona dwoma wężami
Odyseusz przy pomocy Kalypso zbudował statek i wyruszył w drogę do domu..
Teraz jednak dosięgła go zemsta cyklopa. Za
sprawą Posejdona jego statek rozbił się o skały. Morze wyrzuciło go na
wyspę zamieszkaną przez dobrych i gościnnych ludzi zajmujących się handlem
i żeglugą. Królem Feaków był wnuk Posejdona ale mimo tego przyjął
Odyseusza na swój dwór .Gdy Odyseusz opowiedział królowi o wszystkim co go
spotkało ten obdarował go
podarkami i rozkazał swoim ludziom zawieźć go do Itaki. I tak się stało.
Gdy Odyseusz znalazł się
na wyspie – nie poznał swojej ziemi.. Dopiero bogini Atena przywróciła
mu pamięć i powiedziała co podczas
jego nieobecności działo się na wyspie. Powiedziała mu że jego żonę
Penelopę zmuszano do tego aby wyszła za mąż ale ona przez 20 lat odrzucała
wszystkich starających się o jej rękę. Gdy już nie mogła dać sobie rady
stwierdziła, że nie wyjdzie za mąż aż nie uplecie całunu dla swego teścia
/ojca Odyseusza./ Przez 4 lata wszystko co uplotła w ciągu dnia – pruła w
nocy. Zdradziła ją służąca a wtedy Penelopa powiedziała. Że wyjdzie za
mąż tylko za tego komu uda
się wypuścić strzałę z łuku Odyseusza tak, by przeszła ona między
odpowiednio ustawionymi, wbitymi w ziemię toporami.
Dzień przed ustaloną datą próby do zamku przybył – za radą Ateny
– przebrany za żebraka Odyseusz. Gdyby przybył jako jeszcze jeden kandydat
do ręki Penelopy zebrani zalotnicy mogliby nabrać podejrzeń i zabić go.
Odyseusz usiadł w kącie i przysłuchiwał się rozmowom zebranych. Poprosił
aby i jemu pozwolono wziąć udział
w próbie. Zebrani ze śmiechem zgodzili
się –żebrak starający się o rękę królowej. Gdy Odyseusz naciągnął łuk-
odzyskał swoją prawdziwą postać i przy pomocy syna i dwóch pasterzy
wymordował zalotników. Po bitwie dał się poznać Penelopie. Odtąd rządził
szczęśliwie Itaką. Ale Odyseusz
nie wiedział, że bogini Kirke urodziła mu syna
Telegonosa. Gdy ten dorósł, Kirke wysłała go aby odnalazł ojca.
Burza przypędziła go do Itaki gdzie głodny pragnąc zdobyć pożywienie napadł na wieśniaków. Schwytany przez
Odyseusza i Telemacha zabił swego
nierozpoznanego ojca.
O
R F E U S Z
Uważany przez Greków za najsłynniejszego z poetów żyjących
przed Homerem.
Był synem króla Tracji Ojagrosa i muzy Kalioppe. Śpiewał i grał na lutni
tak pięknie, że wszystko co żyło przystawało aby go wysłuchać. Jego śpiew
miał czarodziejską moc – poruszał drzewa, poskramiał dzikie zwierzęta.
Jego żoną była Eurydyka. Była
tak piękna, że każdy kto ją zobaczył musiał ją pokochać. I stało się,
że zobaczył ją Aristajos –
lekarz i bartnik, syn Apollina i
Kyrene, czczony jako bóg urodzajów, łowów, opiekun stad i pasiek,
uprawy oliwek. Nie wiedząc, że Eurydyka jest żoną
Orfeusza zaczął ją gonić. Uciekającą Eurydykę
ukąsiła jadowita żmija i
Eurydyka zmarła. Zrozpaczony Orfeusz
poszedł po nią do Hadesu /
państwa umarłych / . Swoim śpiewem tak wzruszył bogów podziemia, że
zgodzili się oddać mu Eurydykę pod
warunkiem ,że dopóki nie wyjdą na ziemię
on ani razu nie obejrzy się za siebie.. Ale Orfeusz chciał się upewnić,
że Eurydyka faktycznie idzie za nim-obejrzał się. Ponieważ nie dotrzymał
przyrzeczenia – Eurydyka musiała
pozostać w Hadesie. Po powrocie na ziemię unikał kobiet, nie chciał się z
żadną ożenić i zginął z rąk menad
– kobiet trackich oddających hołd Dionizosowi / bóg
wina i odradzającej się natury/.
Głowa Orfeusza wpadła do rzeki a martwe usta stale powtarzały imię Eurydyki.
Głowa dopłynęła
do morza i zatrzymała się na wyspie Lesbos – tam została pochowana.